Skip to main content

You are here

Etholiad Cyffredinol Cymru: Trin

Mae gan un ym mhob pump o bobl yng Nghymru gyflwr ar yr ysgyfaint, sydd yn amrywio o gyflyrau cyffredin fel asthma, COPD ac apnoea cwsg, i gyflyrau prinnach fel sarcoidosis. Ar ôl cael diagnosis, mae angen trin pob cyflwr yn effeithiol a chyflym, yn aml mewn ffordd amlddisgyblaethol.

Rydym wedi adnabod pum cyflwr ar yr ysgyfaint ble mae gwella’r gofal effeithiol a roddir yn gallu arwain at newidiadau tra sylweddol yn iechyd anadlol pobl. Asthma; COPD, bronciectasis; clefyd interstitaidd yr ysgyfaint (IPF yn enwedig); ac apnoea cwsg yw’r rhain.

Asthma


Mae asthma yn gyflwr all effeithio ar un ym mhob deg o bobl yng Nghymru, o unrhyw oedran. Mae’n ffactor hanfodol mewn heintiau anadlu ailadroddus mewn plant ac mae’n achosi diffyg anadl mewn oedolion. Os na chaiff ddiagnosis na’i drin yn ddigonol, gall arwain at byliau asthma yn y tymor byr. Yn yr hirdymor, gall arwain at ddifrod nad oes modd ei ddadwneud i’r llwybrau anadlu.

Ar ôl cael diagnosis o asthma, dylid darparu gwybodaeth am asthma sydd yn berthnasol, yn hawdd i’w deall ac mewn fformat hygyrch. Dylai’r rheiny sydd yn cael diagnosis gael cynllun gweithredu asthma personol, gan gynnwys enwau cyswllt perthnasol a beth i’w wneud os na fyddant yn gallu rheoli’r asthma. Dylai hyn gynnwys hyfforddiant ar ddefnyddio anadlydd i gefnogi strategaethau hunan reoli effeithiol ar gyfer y cyflwr.

Clefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint (COPD)


Mae COPD yn gyflwr cronig datblygol sydd yn effeithio ar y llwybrau anadlu ac mae’n gysylltiedig â
morbidrwydd a marwolaethau uchel. Caiff ei reoli’n bennaf yn y maes gofal sylfaenol, ond pan fydd
symptomau yn gwaethygu’n sydyn bydd angen mynd i’r ysbyty. Mae gofal eilaidd yn darparu ymyraethau mwy cymhleth fel cymorth anadlu yn y cartref ac, yn fwy a mwy, asesiad i gael eich anfon am lawdriniaeth. Mae modd gwella ansawdd bywyd a lleihau derbyniadau i’r ysbyty drwy adolygu symptomau ac anadlwyr yn gyson mewn gofal sylfaenol, gyda chynlluniau hunan-reoli, therapi ocsigen hirdymor a rhaglenni adsefydlu. Wrth i’r cyflwr ddatblygu, gall gwasanaethau gofal lliniarol wella ansawdd bywyd cleifion sydd â chyflwr datblygedig.

Bronciectasis

Mae bronciectasis yn gyflwr ble mae’r claf yn cynhyrchu sbwtwm cronig ac yn cael heintiau’n aml ar y frest, yn aml ble mae angen mynd i’r ysbyty. Ble mae amheuaeth bod y cyflwr bronciectasis ar gleifion, dylent gael sgan tomograffeg gyfrifiadurol (CT) ar y frest i gadarnhau’r diagnosis. Mae ffisiotherapi yn chwarae rhan fawr wrth geisio rheoli’r cyflwr, helpu i leihau heintiau a derbyniadau i’r ysbyty.

Clefyd interstitaidd yr ysgyfaint (ILD)

Mae clefydau interstitaidd yr ysgyfaint yn cynnwys nifer fawr (mwy na 150) o amrywiol gyflyrau sydd yn bennaf effeithio ar lwybrau anadlu a chodenni aer alfeolaidd lleiaf yr ysgyfaint. Er na wyddom beth sydd yn achosi rhai o’r clefydau hyn, mae gorgyffwrdd gyda chlefydau galwedigaethol ac amgylcheddol yr ysgyfaint fel niwmoconiosis gweithwyr glo a llechi, asbestosis ac ysgyfaint y ffermwr. Gwyddom fod rhai clefydau yn cael eu hachosi gan fwg sigaréts, a gall eraill ddigwydd mewn ymateb i feddyginiaeth. Eto, mae eraill yn digwydd ochr yn ochr â chlefydau eraill fel arthritis gwynegol.

Gwelwyd bod ffibrosis idiopathig yr ysgyfaint (IPF), y math mwyaf cyffredin o glefyd interstitaidd yr ysgyfaint (ILD), tipyn amlycach dros yr ugain mlynedd diwethaf. Mae niferoedd achosion IPF yng Nghymru ymhlith rhai o’r uchaf yn y DU. Tair blynedd yn unig yw’r cyfnod goroesi canolrifol ar gyfer IPF – prognosis sydd yn waeth na llawer mathau o ganser. Trawsblaniad yr ysgyfaint yw’r unig opsiwn weithiau o ran triniaeth i wella goroesiad mewn rhai mathau o ILD.

Apnoea cwsg

Mae apnoea cwsg yn gyflwr gweddol gyffredin sydd yn effeithio ar ryw 4 i 6% o oedolion canol oed. Os na chaiff ei drin, mae’n achosi i rywun fod yn swrth yn ystod y dydd, i beidio â bod mor wyliadwrus na gweithredu gystal yn wybyddol, ac i ansawdd bywyd fod yn salach. Mae’r risg o gael damwain traffig ar y ffordd yn uwch, risg sydd yn arbennig o sylweddol i yrwyr proffesiynol cerbydau nwyddau trwm (HGV), a cherbydau trafnidiaeth gyhoeddus. Dylai ymyraethau apnoea cwsg fod yn seiliedig ar gael diagnosis cynnar a thriniaeth ddarbodus, yn amrywio o gyngor ar ffordd o fyw, hyd at therapi CPAP (pwysedd positif parhaus yn y llwybr anadlu), a chymorth anadlu yn y cartref mewn achosion cymedrol i ddifrifol.

Brechiadau i’r ysgyfaint


Mae llawer gormod o bobl yn marw o salwch anadlu byrdymor fel ffliw a niwmonia. Marwolaethau y gellid fod wedi’u hosgoi mewn rhai achosion wrth i fwy o bobl gymryd y brechiad ffliw/niwmococol. Dyma un o’r ffyrdd mwyaf cost-effeithiol o drin rhywun sydd â chyflwr anadlu, ac mae’n achub bywydau. Yn 2018/19, dim ond 47.5% o bobl â chyflwr anadlu cronig gafodd y brechiad ffliw, ac roedd pobl iau ag asthma yn llawer llai tebygol o fod wedi cael y brechiad na phobl hŷn â COPD. Credwn fod angen cael datrysiadau arloesol er mwyn helpu mwy o bobl i gael y brechiad.

Mae Asthma + Lung UK Cymru yn galw am:

  • Godi’r niferoedd sydd yn cymryd brechiad ffliw/niwmococol wrth ei gynnig tu-allan-i-oriau mewn llefydd heb fod yn rhai gofal iechyd (archfarchnadoedd, canolfannau siopa ac ati).
  • Iechyd Cyhoeddus Cymru i gyhoeddi data gwell, yn dangos niferoedd sydd yn cymryd y brechiad ffliw/niwmococol ar gyfer pob cyflwr ar yr ysgyfaint.
  • Y brechiad ffliw/niwmococol i fod ar gael i bawb sydd ag asthma, waeth beth yw eu cynllun triniaeth.
  • Buddsoddi mwy mewn gwaith ymchwil i firysau anadlol a sut rydym ni’n datblygu triniaethau newydd neu strategaethau atal.

Y feddyginiaeth iawn ar yr adeg iawn

Mae defnyddio meddyginiaeth yn gywir yn allweddol er mwyn rheoli symptomau, fel bod pobl sydd yn cael gwybod bod ganddynt gyflwr ar yr ysgyfaint yn gallu byw bywyd fel ag y dymunant. Mae anadlwyr yn rhan hanfodol o drin COPD ac asthma, ond mae problemau sylweddol o’u defnyddio. Yn ôl adolygiad systematig yn ddiweddar, awgrymir bod tri chwarter pobl yn defnyddio eu dyfeisiau anadlu yn anghywir, ac nad yw hyn wedi newid mewn deugain mlynedd. Prin y llwyddir i gymryd therapïau a anadlir i mewn hefyd.

Mae gor ddibyniaeth ar anadlwyr lleddfu sydd yn gweithio am gyfnod byr yn gyfrifol am gyfran uchel o farwolaethau asthma y gellid eu hosgoi. Amcangyfrifir mai llai na hanner o bobl sydd â COPD ac yn defnyddio therapi anadlydd, a dim ond un ym mhob pump ag asthma, gafodd apwyntiad i wirio eu bod nhw’n defnyddio eu hanadlydd yn gywir yn y flwyddyn ddiwethaf. Rhaid hyfforddi ac uwch sgilio pob gweithiwr gofal iechyd proffesiynol i ddefnyddio anadlydd a’r dechneg i wneud hyn yn effeithiol.

Hefyd, datblygwyd dyfeisiau cysylltiedig ar gyfer asthma – anadlwyr clyfar yn enwedig, sydd yn gallu olrhain a monitro sut caiff meddyginiaeth ei defnyddio, a rhoi proc i glaf ei defnyddio. Gallai anadlwyr clyfar chwyldroi gofal drwy reoli cyflyrau hirdymor ar raddfa fawr; a hynny drwy wella hunan-reolaeth; pennu lefel risg; personoli gofal; lleihau derbyniadau brys i’r ysbyty y mae modd eu hosgoi, a gwella ansawdd bywyd cleifion.

Gellir defnyddio triniaethau biolegol ar gyfer asthma difrifol yn hytrach na steroidau drwy’r geg. Maent yn gweithio drwy rwystro gweithgarwch rhai o gemegau y system imiwnedd sydd yn achosi llid yn y llwybrau anadlu. Mae NICE ac AWMSG wedi cymeradwyo rhai o’r cyffuriau hyn i drin asthma difrifol, ond mae cyfraddau cyfeirio am y triniaethau newydd hyn yn isel.

Mae dau gyffur gwrth-ffibrotig ar gael ar gyfer ffibrosis idiopathig yr ysgyfaint (IPF), sydd yn gallu arafu datblygiad y cyflwr a helpu i wella ansawdd bywyd. Dan ganllawiau NICE, mae’r rhain ar gael i gleifion sydd â’u hysgyfaint yn gweithredu ar 50 i 80%, sydd yn golygu nad yw cleifion yn gymwys os yw’n gynnar yn natblygiad y clefyd, neu os yw’r clefyd wedi cydio fwy.

Gallai Cymru fod ar flaen y gad yn datblygu ffyrdd gwell o drin pobl sydd â chyflyrau hirdymor ar yr ysgyfaint. Drwy gydweithio â gwyddonwyr ar draws y DU i ddangos defnydd clinigol, dilysrwydd clinigol, cost effeithiolrwydd a manteision llwybr gofal y dyfeisiau diagnostig arloesol, gall Llywodraeth Cymru helpu i ofalu na chaiff neb sydd â chyflwr ar yr ysgyfaint yng Nghymru eu gadael ar ôl.

Mae Asthma + Lung UK Cymru yn galw am:

  • Ffrwd gyllido sydd yn benodol ar gyfer gwaith ymchwil gwyddonol i gyflyrau’r ysgyfaint drwy Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru.
  • Cynllun Cyflawni newydd ar gyfer Iechyd Anadlol i Gymru i ddilyn cynllun 2018-20.
  • Adolygu’r contract meddygon teulu i wrthdroi’r gostyngiad yn nifer yr adolygiadau blynyddol a sbirometreg i bobl sydd ag asthma a COPD ers daeth y Fframwaith Ansawdd a Chanlyniadau (QOF) i ben.
  • Buddsoddi mewn nyrsys anadlol arbenigol yn y gymuned a gweithwyr proffesiynol gofal iechyd perthynol i gefnogi pobl yn y gymuned ac atal gorfod mynd yn ôl i’r ysbyty.
  • Byrddau Iechyd i wella gofal asthma gyda chymorth arloesedd ddigidol, gan sicrhau bod data yn cael ei rannu ar draws y GIG i wella gofal asthma, drwy gymorth y datblygiadau digidol diweddaraf, gan gynnwys anadlwyr clyfar.
  • Buddsoddi mewn gwasanaeth trydyddol i helpu pobl sydd ag asthma difrifol ar sail y model prif ganolfan a lloerennau sydd ar gael ar gyfer IPF. Ar hyn o bryd, mae asthma difrifol yn effeithio ar bron i 3.6% o bobl sydd ag asthma (tua 11,304 o oedolion yng Nghymru), ac rydym am i bawb cymwys gael cyffuriau biolegol drwy leihau amrywiad mewn gofal asthma difrifol er mwyn i bawb gael mynediad teg at y feddyginiaeth hon sydd yn newid bywyd.

Sefwch i fyny dros ysgyfaint Gymru trwy gefnogi yr addewid hwn:

Mae ein hiechyd yn ofnadwy of pwysig. Rhaid inni wneud siwr bod Gymru yn gael yr gofal gorau. Rhaid i Lywodraeth Cymru nesaf ddarparu cynllun cyflenwi iechyd anadlol newydd i sicirhau hyn.

Nesaf: Byw yn well a’r cyflwr